Connect with us

برنامه ریزی شهری

برنامه ریزی شهری به هدف دستیابی به توسعه متوازن و حفظ پایداری یک محیط شهری از طریق تدوین برنامه ها و طرح های برای شهرها از قبیل ماسترپلان ها، پلان های استراتیژیک، پلان های تفصیلی وپلان های انکشاف منطقوی می باشد که مطالعه کیفیت فضاها، کیفیت فیزیکی طرح ها، ارایه طرح های فیزیکی از فضاها و شناخت کیفیت فیزیکی شهری، به وجود آوردن مجموعه های فیزیکی است که در آن بیشتر به کیفیت فضاها و کیفیت فیزیکی طرح ها توجه می شود.

1- ماسترپلان‌ها

ماسترپلان یک شهر که دورنمای انکشاف شهر را تعیین می نماید از اهمیت اساسی در توسعه افغانستان برخوردار است. وزارت شهرسازی ومسکن ماستر پلان شهرهای بزرگ و متوسط را که قبلاً ساخته شده اند دو باره بازنگری کرده است تا مطابق به شهرسازی مدرن عیار گردد.

1        کار بازنگری ماسترپلان شهر کندهار در مرحله چهارم قرار داشته که در حدود 85% کار آن تکمیل می باشد.

2        بازنگری ماستر پلان شهر هرات تحت کار بوده و در حدود 40% پیش رفت کار آن صورت گرفته است.

3        کار روی بازنگری ماسترپلان شهرهای مزار شریف و جلال آباد جریان دارد و فعلا در مرحله دوم در حدود 25% کار آن پیشرفت نموده است. 

4        کار روی بازنگری ماستر پلان شهر بامیان در هماهنگی با پوهنتون فلورانس کشور ایتالیا عملا جریان دارد که در مرحله انجام سروی اجتماع اقتصادی است. و پیش رفت کار روی آن نیز در حدود 40% می باشد که در مرحله دوم قرار دارد.

5        بازنگری ماستر پلان شهر کندز، بنا بر مشکلات امنیتی در آن ولایت، قسما به کندی به پیش می رود در مرحله اول در حدود 5 % قرار دارد.

6         ماسترپلان های شهری برای شهر پل علم مرکز ولایت لوگر و ماسترپلان شهر خوست نیز تحت کار تیم تخنیکی وزارت بوده  و در مراحل نهایی قرار دارد

7        ماسترپلان شهر پل علم ولایت لوگر در هشتمین جلسه شورای عالی توسعه شهری ارایه گردید.

2- پلان‌های استراتژیک

پلان‌های استراتژیک، پلان‌هایی اند که برای شهرهای فاقد ماستر پلان ساخته می شوند. تهیه پلان استراتژیک باعث تعیین مسیر رشد و توسعه شهرها می گردد و شهرها را از حالت بی سرنوشتی رهایی می بخشد و مسیر ترقی را برای آن ها مهیا می سازد. تا حال وزارت شهرسازی و مسکن برای بیش از صد شهر کشور پلان استراتژیک ساخته است.

در سال اخیر 38 پلان استراتژیک  در 17 ولایت که شامل شهرهای « سرخ رود، دره نور و کوز کنر ولایت  ننگرهار، فیض آباد و ارگوی ولایت بدخشان بدخشان، خواجه دوکوه و شبرغان ولایت جوزجان، استالف، موسهی وکلکان ولایت کابل، سیدآباد، چک و نرخ ولایت میدان وردک، شرن ولایت پکتیکا، محمد آغه، خوشی و برکی برک ولایت لوگر، روی دو آب ولایت سمنگان تکمیل گردید و پلان استراتژیک شهر زرنج ولایت نیمروز، جغتو و مقر ولایت غزنی، تگاب و محمود راقی ولایت کاپیسا، جلگه ولایت بغلان، پارون ولایت نورستان، نیلی، گیتی، کجران و اشترلی ولایت دایکندی، جاجی آریوب، چمکنی، سیدکرم و گردیز ولایت پکتیا، میمنه، قرم قول و اندخوی ولایت فاریاب و رباط سنگی و اسلام قلعه ولایت هرات، نیز اصلاح و بازنگری شده است.

3- پلان‌های تفصیلی

تکمیل 30 پلان تفصیلی در ساحات 12 ولایت که شامل 9 ساحه شهر کابل (کول حشمت خان، جاده میوند از دهن چمن الی چوک و از چوک الی سینما پامیر، قلعه زمان خان، کلوله پشته، بی بی مهرو الی شهرک آریا، ساحه دارالامان، ساحات کمپلکس اداری و نساجی بگرامی، ساحات قالین بافان، بهسود، سیاه سنگ و قسمت های 1، 2 و 3 شهر جلال آباد، شهرک قالین بافان حیرتان شهر مزارشریف، ولسوالی های صیاد، گوسفندی، پارچه 5 و 6  ولایت سرپل،  نمرات رهایش امنیت ملی ولایت پکتیا، پشته سرخ جبل‌السراج ولایت پروان، ریاست اراضی شهر هرات، تخار، قسمت دوم لغمان، ساحات اول و دوم رهایشی آقینه فاریاب، پلان اصلاحی وانکشافی گنبدک بامیان و نیلی دایکندی تهیه و دیزاین شده‌اند.

4-پلان­های انکشاف منطقوی

در واقع مطالعات منطقوی، کلید رسیدن به انکشاف همه جانبه و پایدار در تمام کشورهاست و سال­هاست که پلان­گذاری منطقوی محور توجه کشورهای صنعتی می­باشد چرا که ماهیت «پلان­گذاری منطقوی» به گونه­ای است که برای معضلات و مشکلات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و فزیکی کشور، راه­حل­های مناسبی ارائه می­دهد و جهت­گیری اصلی رشد متوازن و خطوط معین انکشاف را ترسیم می­نماید و مسیر عمومی حرکت پلان­گذاران و مجریان، وزارتخانه­ها و سازمان­های سکتوری را مشخص می­سازد از این رو پلان­های منطقوی، پلان­های فیزیکی بوده و از آن به نام­ Spatial Planning نیز یاد می­شود؛ در واقع پلان­گذاری منطقوی برای توزیع مطلوب و بهتر نفوس و فعالیت­های انسان در زمینه منابع طبیعی و به منظور افزایش رفاه و انکشاف جامعه می­باشد.

اهداف پلان­گذاری منطقوی 

  ایجاد یک سیستم جهت رشد متوازن بین شهرها و دهات در منطقه؛

انکشاف اقتصادی از طریق بهره­برداری از منابع نهفته در منطقه.

انسجام فعالیت­های انکشافی ارگان­های مختلف در منطقه.

زدودن فقر از طریق کاریابی در بکار انداختن منابع.

ایجاد و حفظ محیط زیست سالم.

ارتقاء سطح زندگی مردم 

5- بهسازی شهری 

 بخش بهسازی در وزارت شهرسازی و مسکن با آسیب شناسی و تحلیل سیاست ها – برنامه ها و اقدامات به عمل آمده در حوزه بهسازی و نوسازی، تجارب گذشته و تجارب جهانی را مورد بررسی قرار داده که موجب درگیر شدن و بازخوانی شهر امروز و شناخت صحیح مسایل و مشکلات گریبان‌گیر شهرها، با آگاهی از مسایل و چالش های پیش رو و نیز ظرفیت های موجود سیاست جدیدی را در قالب یک دستور کار شهری نوین با عنوان ساماندهی ساحات ناکارآمد و توانمندسازی تدوین کرده است این سیاست به دنبال ارتقای شاخص زیست پذیری و کیفیت زندگی شهری با رویکرد همه جانبه، مشارکتی فرایند مبنا، راهبردی، شهرنگر و اجتماع محور مورد توجه قرار گرفته است. که سیاست حمایت از ساماندهی و جلوگیری از گسترش ساحات غیر پلانی و بافت های ناکارآمد شهری در دست تدوین و اجرا می باشد.

محله ها و محدوده های هدف طرح بهسازی و توانمندسازی

-محدوده های تاریخی شهرها.

بافت های ناکارآمد
پهنه های شهری با پیشینه روستایی

 سکونتگاه های غیر رسمی

فعالان فرایند طرح  بهسازی و توانمندسازی

در طرح های جدید بهسازی، مردم به عنوان کانون اصلی و مهم ترین حلقه ی این طرح ها مورد توجه جدی قرار می گیرند.

سه نیروی اصلی دیگر که پیش برنده این فرایند هستند دولت، شاروالی ها و بخش خصوصی اند که ضمن هماهنگی و همراهی هریک نقش ویژه ای را بر عهده خواهند داشت.

مردم: به عنوان اولین و مهم ترین جامعه ذی نفع در فرایند بهسازی و توانمندسازی،  پایه اصلی مشارکت فعال در فرایندهای طرح به شمار میروند شامل بر (ساکنان، شاغلان، مستاجران، مالکان، مراجعین)

سکتور خصوصی: در برگیرنده جامعه فنی و حرفه ای (شامل تمام دستگاه ها و شرکت های تخصصی سازندگان، حرفه مندان، سرمایه گذاران و نهادهای تامین کننده سرمایه )جامعه نخبگان (شامل مجمعه دستگاه های که در زمینه تحقیقات، پژوهش و آموزش و مطالعات صاحب نظر و صاحب قلم اند) است.

شاروالی ها:شوراهای مردمی، وکیلان گذر، ریاست های ناحیه ای، شاروالی ها به عنوان نهاد محوری مدیریت برنامه های عملیاتی.

دولت: کایه دستگاه های حاکمیتی و دستگاه های اجرایی که در فرایند بهسازی و توانمندسازی شهرها نقش حاکمیت، سیاستگذار، تسهیل گر، حمایت کننده، نظارت و کنترول را در مقیاس ملی برعهده دارد.

در این میان دو نهاد تسهیل گرا (دفاتر بهسازی و توانمندسازی در محدوده ها و محله های هدف در ولایت ها و نیز توسعه گران(developer) حلقه های ارتباط بین سه رکن هستند. توسعه گران علاوه بر ایجاد فضایی برای تمرکز نظام تامین مالی، برنامه ریزی، طراحی و اجرای اقدامات، هماهنگی های لازم با دولت و شاروالی ها را به انجام می رساند. تسهیل گران نیز نقش مهمی در ایجاد ارتباط بین ساکنان – مالکان، دولت و شاروالی ها برعهده دارند.